دکتر بهزاد مدرس

علوم آزمایشگاهی


خدمات جدید در وبسایت جدی

قراردادهای همکاری

آزمایشگاه اتوماتیک

ساعت کار آزمایشگاه

نشانی

آیا آزمایش شما نرمال است

« پاسخ آزمایش شما نرمال است » این را پزشک شما میگوید .شاید بارها این جمله را از زبان پزشکتان وقتی جواب آزمایش را نگاه میکند شنیده باشید .پزشکو یا خودتان با نگاه کردن به اعداد محدودهنرمال درج شده در برگه آزمایش این را متوجه میشود . واقعاَ این جمله یعنی چهو به چه معنایی است؟ برای پاسخ به این پرسش یک بررسی و بحث دقیقتر لازم است نتیجه یک ازمایش یا یک یافته بالینی هرچه که باشد بدون توجه به سایر نکات لازم غیر قابل تفسیر است . یکی از ساده ترین آزمایشات که هر کسی میتواند با انگشت خود آنرا انجام دهد« ضربان قلب » یا Heart Rateاست .تقریبا هر کسی میداند تعداد H. R. در دقیقه حدود 70 استاما اگر مال شما 70 باشد طبیعی است ؟ ما میدانیم میانگین ضربان قلب میلیونها ادم 70 است . پس آیا مال شما اگر 70 باشد پس حتما طبیعی است ؟ اگر شما یک دونده ماراتن باشید در شرایط مطلوب و استراحت باید ضربانی حدود 55 داشته باشیدو اگر دارید از یک سراشیبی تند بالا می روید باید حدود 120 باشد .می بینید بایدبا شرایطو توجه به نکاتی این آزمایش تفسیر گردد .

بنابر این یک پزشک چیزهایی را باید ببیند که شاید دیگران به ان توجهی ندارند . حال میخواهم بحث را کمی گسترده تر و تخصصی تر کنم .تفسیر آزمایشها در واقع مقایسه نتیجه آزمایش با محدوده یا دامنه مرجع و یا «Reference Range» است که گاهی محدوده یا دامنه طبیعی یا «Normal Range » گفته میشود هر چند به دلایلی که کوتاهخواهم گفت اولی بسیار مناسبتر است . گاهی تست ها مثبت یا منفی است مثلا تست حاملگی و یا وجود میکروب خاصی مثلا سالمونلا ( مولد حصبه ) در جای خاصی مثلا مدفوع و یا وجود نوع خاصی از آنتی بادی در جای خاصی . اما بیشتر تستها این طور نیستند و با مقدار بیان میشوند .مثلادر موردی که میزانTSHآن «2»است و میزان طبیعی آن 5/0 تا 0/5 mIU/ml در برگه آزمایش درج شده است.

در واقع سوال اساسیاین است که آزمایشگاه این اعداد را از کجا آورده است ؟ و چگونه این دامنه مرجع تعیین شده است ؟ در یک پاسخ کوتاه باید گفت : بوسیله اندازه گیری تعداد زیادی افراد سالم که به نظر « طبیعی »می رسند .اولین گام انتخاب جمعیت سالم است .مثلا زنان 20تا 30 ساله که یک تست مشخص را در روی آنها انجام می دهیم .میانگین نتایج را بدست می آوریم و آنرا بوسیله یک رابطه آماری و ریاضی ساده -/+ 2واحد از انحراف معیار یا 2SD میکنیم . حال راحتتر میتوان گفت چرا«دامنه مرجع» و نه« دامنه طبیعی ».زیرا جمعیت مرجع یاReferenceداریم و نه جمعیت طبیعی یا Normal . علاوه براین غالبا طبیعی در برابر بیماری می آید ما گاهی یک وضعیت فیزیولژیک خاصی داریم که در شرایطی « طبیعی » است و در شرایطی « غیر طبیعی » مثلا حاملگی .

برای بسیاری از تست ها یک دامنه مرجع ساده و یکسان نداریم که برایتمام جمعیت ما قابل استفاده باشد برای بسیاری از آزمایشها باید سن و جنس را در نظر گرفت برای روشن شدن مطلب یکی دو مثال میزنیم :.آزمایش ALPیا آلکالین فسفاتازآنزیمی است که نتیجه ساخت و ساز استخوانی است و در بچه ها و نوجوانان باعث استخوان سازی است بنا براین در این گروه سنی افزایش دارد . اما اگر در بزرگسالان به اندازه کودکان بالا باشد نشانه پوکی استخوان یا بیماریهای متاستاتیک استخوانی و گاهی تومرهای استخوانی است . و یا مثال دیگر کراتینین است که حاصل عملکرد طبیعی عضلانی است و از طریق جریان خون به کلیه ها رسیده و توسط آنها به ادرار فرستاده می شود و به عنوان آزمایشی برای ارزیابی عملکرد کلیه ها استفاده میشود . در اینجا بخاطر توده بیشتر عضلانی مردان نسبت به زنان کراتینین زنان باید کمتر باشد . آزمایشدیگرCK-MB که آنزیمی است که آن هم حاصل متابولیسم عضلانی است در سکته قلبی بالا میرود در زنان به خاطر توده عضلانی کمتر، این آنزیم کمتر است .

در سالهایی نه چندان دور در زنانی که دچار سکته قلبی میشدند به خاطر اینکه طبیعتا مقدار این آنزیم پایینتر است،این بیماران را غیر بیمار تشخیص میدادند حال انکه واقعا سکته کرده بودند . آزمایشگاه دامنه مرجع یاReference Range را بسته به سن و جنس گزارش میکند اما پزشک بوسیله اطلاعات و دانشی که از شخص شما دارد مثلا داروهای تجویز شده و وضعیت خاص جسمانی شما و چیزهایی که مصرف کرده اید مانند مصرف کافئین ، سیگار، الکل ، ویتامین C ، رژیم غذایی ، استرس ،خستگی ، حاملگی ،ورزش ، ... اقدام به تفسیر آزمایش میکند . بد نیست بدانید وضعیت خاص جسمانی هم (مثلا حالت درازکشیده یا نشسته یا ایستاده ) هم روی برخی پارامترهای خونی مثل آلبومین ، کلسیم ، سرولوپلاسمین اثر میگذارد و باعث افزایش کلسیم و آلبومین از حالت درازکش به نشسته میشود .

ورزش باعث افزایشCK,AST,LDH میشود .تستوسترون و LH و شمارش پلاکتی در ورزشکاران حرفه ای مانند دوندگان دو ماراتن و وزنه برداران افزایش دارد . تزریق عضلانی باعث افزایش CKمی شود بنابراین میبینیم بسیاری از نکات و ملاحظات باید برای تفسیر یک آزمایش درنظر گرفته شود . پس بهتر است نمونه خون و ادرار در یک شرایط یکسان و استاندارد ، داده شود تا تفسیر واحد شود پس حالا بهتر متوجه میشویم چرا باید« صبح ناشتا» به آزمایشگاه مراجعه کرد زیرا باعث میشود شرایط شما به شرایط جمعیت مرجع شبیه تر شود . برای برخی از تستها اصلا مقادیر « طبیعی » وجود ندارد.در اندازه گیری سطح داروهامانند لیتیم که در حالت طبیعی در بدن وجود ندارد پزشک با اندازه گیری سطح دارو در سرم بیمار مقدار دوز مصرفی دارو را تنظیم می کند .

حتی در بیماران قلبی و دارای مشکلات قلبی عروقی که از داروهای ضد انعقاد مانند وارفارین,و یا هپاریناستفاده میکنند پزشک آزمایش PTدرخواست میکند که اصلا نباید در این حالت PTنرمال باشد که اگر باشد یعنی یک جایی از کار اشکال دارد در برخی از موارد و در برخی آزمایشها در واقعاصلا مقادیر نرمال تعریف نشده است . در آزمایش کلسترول خون مقادیر نرمال یک نشانه از میزان احتمال ابتلا به بیماریهای قلبی عروقیرا نشان میدهد مثلا میزان و احتمال ابتلا به بیماریهای قلبی عروقی اگر مقدار کلسترول زیر mg/dl 200 باشد کمتر از زمانی است که بیش از mg/dl 200 باشد این احتمال اگر کلسترول تام بیش از mg/dl 250 باشد به شدت افزایش می یابد. پس حاصل تمام این بحث رسیدن به این نکته است که چرا باید حتما پاسخ آزمایش را حتی اگر پاسخ در محدوده مرجعیا طبیعیدرج شده در برگه آزمایشگاه باشد را به پزشک نشان داد .


نظرات کاربران درباره این مطلب :

negar amini [ 1394-03-07 ]
Besiyar ali jenabe doctor

بهراد اباده [ 1394-02-08 ]
بسیار عالی جناب دکتر کلی استفاده کردیم. مثل الانتون جوونیااونم خوشتیپ بودید

حمید [ 1393-04-26 ]
سلام: بسیار آموزنده و مفید بود. ممنون

بهار [ 1393-02-29 ]
مطالب بسیار خلاصه و مفید بودند ممنون

alireza [ 1392-01-01 ]
خیلی ممنون مطالب رو بیشتر کنید

آزمایشگاچی [ 0000-00-00 ]
سلام جناب دکتر از وبلاگتون بهره گرفتم دستتون درد نکنه سبز و سرافراز باشید در پناه حق

مریم [ 1390-12-28 ]
از اطلاعات مفید و مختصر شما در زمینه آنزیم شناسی بالینی ممنونم

برای متن پیام فقط از حروف فارسی استفاده کنید .
این فرم صرفا جهت دریافت نظرات ، پیشنهادات و انتقادات کاربران در مورد مطلب فوق میباشد .
به سوالات پزشکی در این بخش پاسخ داده نمیشود .
از ارسال پیام های تبلیغاتی در این بخش خودداری نمایید .
حداکثر طول مجاز برای متن پیام 500 کاراکتر است .
نام و فامیل :
تلفن :
ایمیل :
متن پیـام :
صفحه اصلیسوالات پزشکیپیامهای کاربرانسایتهای دیگرDکمبود ویتامین و MS بیماریویتامین دیآزمایشهای تخصصیتاریخچه و نشانیمقالاتآزمایشگاه